Bài toán chưa có tiền lệ
Phường Mỹ Lâm ra đời sau sắp xếp đơn vị hành chính, bước vào nhiệm kỳ đầu tiên 2025 - 2030 với khối lượng công việc mà ít địa phương nào trong tỉnh phải gánh.
Nằm ở cửa ngõ kết nối trung tâm tỉnh với cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ, sở hữu nguồn suối khoáng nóng quý hiếm, Mỹ Lâm được xác định là một trong những cực tăng trưởng mới của tỉnh. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội là một trong ba khâu đột phá, đồng thời định hướng đưa Suối khoáng Mỹ Lâm trở thành trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng có thương hiệu và sức cạnh tranh cao.
Nghị quyết mở ra định hướng. Nhưng để định hướng ấy thành hình hài trên thực địa, trước hết phải có mặt bằng.
Trên địa bàn phường hiện triển khai đồng loạt: Khu đô thị nghỉ dưỡng Mỹ Lâm - Tuyên Quang với diện tích thu hồi hơn 521 héc-ta, liên quan 1.167 hộ gia đình, cá nhân và 4 tổ chức; Tổ hợp sân golf và khu thể thao hơn 109 héc-ta; Khu vui chơi, giải trí, nghỉ dưỡng công cộng thuộc Khu du lịch Suối khoáng Mỹ Lâm; cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua phường dài 8,1 km, liên quan 151 hộ và 2 tổ chức; tuyến đường từ Khu du lịch Suối khoáng Mỹ Lâm đến Quốc lộ 2D hơn 20 héc-ta của 220 hộ và tổ chức; cùng dự án Trung tâm Điều dưỡng người có công của tỉnh và dự án Nghĩa trang.
Phía sau những con số ấy là khối lượng công việc khổng lồ: hàng nghìn thửa đất phải kiểm kê, xác minh nguồn gốc qua nhiều thời kỳ; hơn 400 hộ dự kiến phải di chuyển chỗ ở, bố trí tái định cư; hàng trăm ngôi mộ phải di dời, việc hệ trọng bậc nhất trong đời sống tâm linh của người Việt.
Mỗi mét vuông đất thu hồi đều gắn với sinh kế, tài sản tích cóp cả đời và cả ký ức của một gia đình. Nếu thiếu sự đồng thuận của nhân dân, không một bộ máy hành chính nào có thể hoàn thành khối lượng đó đúng tiến độ.
Cả hệ thống chính trị vào cuộc, dân vận đi trước một bước
Ngày 19/01/2026, Ban Thường vụ Đảng ủy phường Mỹ Lâm ban hành Quyết định số 102-QĐ/ĐU thành lập Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng các dự án, công trình trọng điểm trên địa bàn. Đồng chí Bí thư Đảng ủy phường trực tiếp làm Trưởng ban; các đồng chí Phó Bí thư làm Phó Trưởng ban; thành viên gồm trưởng các ban xây dựng Đảng, Mặt trận Tổ quốc, công an, quân sự và bí thư chi bộ, tổ trưởng các tổ dân phố có dự án đi qua.
Một quyết định thành lập ban chỉ đạo, tự nó, chưa nói lên điều gì. Điều đáng chú ý nằm ở cách phân công phía sau.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phụ trách công tác tư tưởng, dân vận, chỉ đạo đảng viên nêu gương. Chủ tịch UBND phường chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng, trực tiếp tiếp nhận và giải quyết đơn thư của công dân. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đảm nhận tuyên truyền, vận động, giám sát. Rõ người, rõ việc, rõ địa bàn, rõ trách nhiệm.
Đồng chí Bí thư Đảng ủy và cán bộ phường kiểm tra thực địa, rà soát tiến độ, tuyên truyền, vận động các hộ gia đình bàn giao mặt bằng phục vụ các dự án trọng điểm trên địa bàn (Ảnh: Tư liệu)
Hằng tuần, Thường trực Đảng ủy nghe báo cáo tiến độ, cho ý kiến tháo gỡ từng vướng mắc cụ thể. Cấp ủy thường xuyên rà soát, nắm chắc tình hình từng dự án, nhất là những dự án có khối lượng giải phóng mặt bằng lớn. Việc vượt thẩm quyền được báo cáo ngay lên cấp trên, không né tránh, không đùn đẩy.
Nguyên tắc bất di bất dịch được quán triệt tới từng thành viên: mọi chủ trương phải đến với dân trước khi máy móc đến công trường. Cán bộ không ngồi chờ dân đến phản ánh mà chủ động đến từng hộ, giải thích chính sách, ghi nhận nguyện vọng.
Nghe qua thì giản dị. Nhưng nó đảo ngược thói quen coi giải phóng mặt bằng là việc của bộ phận chuyên môn, còn dân vận chỉ đến sau, khi đã phát sinh vướng mắc.
Đối thoại - chìa khóa tháo gỡ từng nút thắt
Những vấn đề người dân quan tâm nhất là giá bồi thường, chính sách hỗ trợ, vị trí tái định cư, chuyển đổi nghề nghiệp, thủ tục đất đai. Ở Mỹ Lâm, tất cả đều được đưa ra bàn công khai.
Đồng chí Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy cùng với tổ công tác của phường Mỹ Lâm tuyên truyền, vận động, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng về bồi thường, giải phóng mặt bằng tại nhà ông Hoàng Văn Sài, TDP Mỹ Lâm 2 (Ảnh: Tư liệu)
Tháng 3/2026, chủ đầu tư dự án sân golf đề nghị chuyển hình thức giải phóng mặt bằng từ thỏa thuận nhận chuyển nhượng sang Nhà nước thu hồi đất theo Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội. Đây là tình huống dễ phát sinh bức xúc, bởi nó thay đổi tư cách của người dân trong cuộc giao dịch.
UBND phường không quyết định thay dân. Phường chủ trì tổ chức làm việc, lấy ý kiến trực tiếp 31 hộ chưa thỏa thuận, phân tích rõ căn cứ pháp lý và quyền lợi của từng phương án để bà con tự cân nhắc. Toàn bộ các hộ dự họp nhất trí chuyển hình thức.
Đồng chí Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường chủ trì một cuộc họp tuyên truyền, vận động các hộ gia đình thuộc diện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng phục vụ dự án trọng điểm trên địa bàn (Ảnh: Tư liệu)
Một trường hợp khác khó hơn. Giáo họ Tân Lập có hơn 500 m² đất cơ sở tôn giáo nằm trong phạm vi tuyến đường kết nối với Quốc lộ 2D, ban đầu chưa đồng ý nhận bồi thường. Chính quyền phường cùng các cơ quan chức năng và chủ đầu tư trực tiếp gặp gỡ, đối thoại với bà con giáo dân, ghi nhận và xem xét từng kiến nghị. Đến nay, tuyến đường đã hoàn thành giải phóng mặt bằng 99,7% diện tích; phần vướng mắc còn lại đối với Giáo họ Tân Lập tiếp tục được kiên trì trao đổi trên tinh thần tôn trọng, cầu thị.
Đồng chí Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy gặp gỡ, trao đổi với ông Nguyễn Quang Chu (TDP Mỹ Lâm 4) - người gương mẫu, đi đầu trong thực hiện và vận động gia đình bàn giao mặt bằng, tạo thuận lợi cho việc triển khai thực hiện dự án (Ảnh: Tư liệu)
Với dự án đường cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang (giai đoạn 1), đến nay còn 17 hộ chưa nhận tiền bồi thường do còn kiến nghị về bố trí đất tái định cư và giá trị tài sản, vật kiến trúc. Phường không coi đó là những trường hợp “chây ỳ” để hành chính hóa, mà xác định là các kiến nghị cần được xem xét đến nơi đến chốn. Tại Khu tái định cư Kim Phú 16, những vướng mắc phát sinh, trong đó có một hộ đang tranh chấp tài sản thừa kế, tiếp tục được chỉ đạo giải quyết theo đúng quy định của pháp luật.
Đối thoại không làm chậm tiến độ. Ở Mỹ Lâm, đối thoại sớm là cách rút ngắn thời gian nhanh nhất, bởi nó hóa giải vướng mắc từ khi mới manh nha.
Khi “lý” đi cùng “tình”
Phép thử ngặt nghèo nhất của công tác dân vận không nằm ở những hộ đủ điều kiện bồi thường, mà ở những hộ không đủ.
Trong quá trình giải phóng mặt bằng tuyến đường từ Khu du lịch Suối khoáng Mỹ Lâm kết nối đường 2D và cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ, phường gặp một nhóm trường hợp nan giải: hộ gia đình anh Nguyễn Văn Tú ở tổ dân phố Kim Phú 24 (nay là tổ dân phố Mỹ Lâm 1) và một số hộ dân tại tổ dân phố Kim Phú 26 (nay là tổ dân phố Mỹ Lâm 5) xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp, không có giấy tờ hợp pháp. Chiếu theo quy định hiện hành, các hộ này không đủ điều kiện nhận đền bù.
Về mặt pháp lý, câu chuyện có thể kết thúc ở đó. Nhưng cấp ủy, chính quyền phường nhìn thêm một khía cạnh khác: đây là những hộ dân luôn có tinh thần đồng thuận, chấp hành tốt các chủ trương chung. Áp dụng chế tài một cách cứng nhắc thì đúng luật, song sẽ để lại một vết hằn khó xóa trong lòng dân.
Phường chọn hướng khác. Kiên trì bám sát cơ sở, tích cực tuyên truyền, vận động, hệ thống chính trị phường Mỹ Lâm đã huy động các nguồn lực xã hội hóa để hỗ trợ thêm cho người dân. Chính quyền địa phương phối hợp hỗ trợ nguyên vật liệu, huy động ngày công lao động từ các đoàn thể, lực lượng dân quân giúp các gia đình tháo dỡ, di dời và ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.
Đồng chí Bí thư Đảng ủy phường cùng với lực lượng dân quân và các đoàn thể phường Mỹ Lâm giúp hộ dân tháo dỡ, di dời nhà cửa, bàn giao mặt bằng cho dự án (Ảnh: Tư liệu)
Ngày công của các đoàn thể, lực lượng dân quân được huy động giúp người dân vận chuyển tài sản về nơi ở mới (Ảnh: Tư liệu)
Sự đồng hành, chia sẻ kịp thời ấy đã thuyết phục được gia đình anh Tú cùng nhiều hộ dân khác tự nguyện bàn giao mặt bằng.
Đây là chi tiết đáng suy nghĩ nhất trong cách làm của Mỹ Lâm. Địa phương không đứng ngoài pháp luật, cũng không nấp sau pháp luật. Thượng tôn pháp luật, nhưng biết kết hợp hài hòa giữa “lý” và “tình”, biến sự đồng thuận của nhân dân thành động lực khơi thông những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm.
Một đảng viên đi trước, cả tổ dân phố nhìn vào
Sức thuyết phục lớn nhất lại không đến từ hội nghị.
Tại tổ dân phố Mỹ Lâm 5, địa bàn trọng điểm của dự án khu đô thị nghỉ dưỡng, đảng viên Nguyễn Quang Chu có hơn 1 héc-ta đất thuộc diện giải phóng mặt bằng đã gương mẫu nhận tiền bồi thường, bàn giao đất trước. Nhìn vào đó, các hộ ông Vương Văn Tâm, ông Trần Văn Hải, ông Trần Văn Viện cùng tổ dân phố lần lượt tự nguyện bàn giao mặt bằng, sớm nhận đất tái định cư, dựng lại nhà cửa.
Một người dân tổ dân phố Mỹ Lâm 5 nói mộc mạc: đất đai là tài sản cả đời, ai chẳng tiếc; nhưng cán bộ đến tận nhà giải thích rõ ràng, quyền lợi được bảo đảm, lại tận mắt thấy đường sá, hạ tầng khang trang dần hiện ra, thì đồng thuận là lẽ tự nhiên.
Các chi bộ, tổ dân phố trở thành cánh tay nối dài của Ban Chỉ đạo, nắm hoàn cảnh từng hộ để kịp thời gặp gỡ. Đó chính là “đảng viên đi trước, làng nước theo sau” trong điều kiện mới.
Những con số biết nói
Kết quả trên thực địa cho thấy hướng đi ấy là đúng.
Dự án Khu vui chơi, giải trí, nghỉ dưỡng công cộng đã hoàn thành 100% giải phóng mặt bằng. Tuyến đường từ Khu du lịch Suối khoáng Mỹ Lâm đến Quốc lộ 2D đạt 99,7% diện tích. Dự án Khu đô thị nghỉ dưỡng Mỹ Lâm, dự án có khối lượng lớn nhất, đã hoàn thành 87,6% diện tích, tương đương 456,56/521,25 héc-ta. Dự án Tổ hợp sân golf và khu thể thao đã thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất đạt 76,24% diện tích, còn 54 hộ đang thực hiện các thủ tục bồi thường.
Với dự án Trung tâm Điều dưỡng người có công của tỉnh, phường đang tập trung giải quyết vướng mắc đối với 04 hộ, đồng thời thực hiện các thủ tục theo quy định đối với 02 hộ chưa bàn giao mặt bằng. Dự án Nghĩa trang tiếp tục được chỉ đạo đẩy nhanh các thủ tục chuẩn bị, làm cơ sở triển khai bồi thường, hỗ trợ và thu hồi đất, bảo đảm tiến độ thực hiện dự án.
TIẾN ĐỘ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CÁC DỰ ÁN TRỌNG ĐIỂM
▪ Khu vui chơi, giải trí, nghỉ dưỡng công cộng: 100% diện tích
▪ Tuyến đường Suối khoáng Mỹ Lâm - Quốc lộ 2D: 99,7% diện tích
▪ Khu đô thị nghỉ dưỡng Mỹ Lâm: 87,6% (456,56/521,25 ha)
▪ Tổ hợp sân golf và khu thể thao: 76,24% diện tích
▪ Cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang (giai đoạn 1): còn 17 hộ chưa nhận tiền
Điều đáng nói là cơ bản diện tích ấy được giải phóng thông qua tuyên truyền, vận động, đối thoại. Số trường hợp phải áp dụng biện pháp hành chính chỉ là cá biệt; có hộ ngay trước thời điểm tổ chức thực hiện đã chủ động liên hệ nhận tiền, bàn giao mặt bằng.
Khu đô thị nghỉ dưỡng đang dần hình thành, mở ra không gian phát triển mới cho địa phương (Ảnh: Tư liệu)
Không gian phát triển mới đang thành hình
Trên phần đất người dân đã bàn giao, hình hài một đô thị nghỉ dưỡng dần hiện ra: những dãy phố thương mại, khu vui chơi giải trí, tổ hợp khách sạn, công viên chuyên đề.
Toàn cảnh khu vực dự án nhìn từ trên cao (Ảnh: Tư liệu)
Những dãy nhà phố thương mại đã hoàn thiện, thay đổi diện mạo khu vực (Ảnh: Tư liệu)
Các hạng mục kiến trúc điểm nhấn của dự án Khu vui chơi, giải trí, nghỉ dưỡng công cộng đang được hoàn thiện (Ảnh: Tư liệu)
Không gian quảng trường trung tâm của khu đô thị (Ảnh: Tư liệu)
Những công trình ấy tạo việc làm, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở ra cơ hội cải thiện đời sống cho hàng vạn người dân. Đó cũng chính là mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I đặt ra khi lựa chọn hạ tầng làm khâu đột phá.
Phối cảnh khu đô thị nghỉ dưỡng - dự án động lực mở ra không gian phát triển mới của tỉnh (Ảnh: Tư liệu)
Bốn điều rút ra
Một là, người đứng đầu phải đứng ở tuyến đầu. Ở đâu bí thư cấp ủy trực tiếp làm trưởng ban chỉ đạo, trực tiếp xuống cơ sở, trực tiếp đối thoại, ở đó công việc chuyển động. Việc phân công rõ người, rõ việc, rõ địa bàn, rõ trách nhiệm, gắn với kiểm điểm tiến độ hằng tuần, đã biến quyết tâm chính trị thành kết quả cụ thể.
Hai là, dân vận phải đi trước, không phải đi sau. Khi cán bộ chỉ xuất hiện lúc đã có đơn thư, cuộc gặp mặc nhiên trở thành cuộc tranh luận. Khi cán bộ đến từ đầu, cuộc gặp là một cuộc trao đổi. Cùng một nội dung chính sách, hai cách tiếp cận cho hai kết quả khác nhau.
Ba là, công khai đến đâu, đồng thuận đến đó. Quy hoạch, chính sách bồi thường, đơn giá, vị trí tái định cư đều được niêm yết và giải thích; mọi kiến nghị đều được tiếp nhận, trả lời. Khi thông tin chính thống đến với dân đầy đủ và kịp thời, những đồn đoán, suy diễn không còn chỗ đứng.
Bốn là, “lý” phải đi cùng “tình”. Câu chuyện của các hộ dân ở TDP Kim Phú 24 (nay là TDP Mỹ Lâm 1) và TDP Kim Phú 26 (nay là TDP Kim Phú 5) cho thấy: trong khuôn khổ pháp luật, vẫn còn dư địa rất lớn cho sự linh hoạt, cho việc huy động nguồn lực xã hội hóa và ngày công của cả cộng đồng. Chính dư địa ấy là nơi “Dân vận khéo” phát huy tác dụng rõ nhất.
Không phải câu chuyện của riêng Mỹ Lâm
Phong trào thi đua “Dân vận khéo” đang lan tỏa rộng khắp các xã, phường của tỉnh sau sắp xếp đơn vị hành chính, với những cách làm phù hợp đặc điểm từng địa bàn. Ở xã vùng cao Tát Ngà, giai đoạn 2020 - 2025, Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã ban hành 12 văn bản chỉ đạo, xây dựng và duy trì 11 mô hình “Dân vận khéo”; người dân tự nguyện hiến đất, đóng góp ngày công mở rộng đường giao thông nông thôn; hơn 120 hộ thoát nghèo bền vững.
Dọc tuyến cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang, hàng nghìn hộ dân các xã nơi tuyến đường đi qua đã nhường đất, di dời nhà cửa vì công trình trọng điểm quốc gia. Đến năm 2025, công tác giải phóng mặt bằng đoạn qua tỉnh cơ bản hoàn thành, 24/24 khu tái định cư được xây dựng.
Kế hoạch số 66-KH/TU ngày 20/01/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về triển khai Phong trào thi đua “Dân vận khéo” giai đoạn 2026 - 2030 yêu cầu gắn phong trào với các khâu đột phá, nhiệm vụ trọng tâm của nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp, tránh hình thức. Mỹ Lâm là một minh chứng cho thấy yêu cầu đó hoàn toàn có thể thực hiện được, ở lĩnh vực khó khăn, phức tạp bậc nhất tại cơ sở.
Chặng đường còn lại
Thành quả bước đầu không cho phép chủ quan. Khối lượng còn lại tuy không lớn về diện tích nhưng đều là những trường hợp khó nhất: 17 hộ ở dự án cao tốc, 54 hộ ở dự án sân golf, những vướng mắc tại Khu tái định cư Kim Phú 16, phần diện tích của Giáo họ Tân Lập, các hộ ở dự án Trung tâm Điều dưỡng người có công.
Cấp ủy, chính quyền phường xác định tiếp tục kiên trì vận động, giải quyết dứt điểm từng kiến nghị theo đúng quy định; đẩy nhanh tiến độ giao đất tái định cư, không để người dân phải chờ đợi; thực hiện đầy đủ chính sách đào tạo nghề, hỗ trợ sinh kế bền vững sau thu hồi đất; phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và của chính người dân. Cùng với đó là yêu cầu xử lý nghiêm mọi biểu hiện tiêu cực, trục lợi chính sách, bởi chỉ một vụ việc tiêu cực cũng đủ làm xói mòn niềm tin mà cả hệ thống dày công vun đắp.
Phía sau diện mạo mới của vùng suối khoáng Mỹ Lâm không chỉ có vốn đầu tư và máy móc, mà còn có hàng nghìn quyết định rất riêng tư của từng gia đình: rời ngôi nhà đã ở mấy chục năm, dời phần mộ tổ tiên, bắt đầu lại ở một nơi mới.
Những quyết định ấy không thể có được bằng mệnh lệnh. Chỉ có thể có bằng lòng tin. Và lòng tin, như thực tiễn ở Mỹ Lâm cho thấy, được xây từ những việc rất cụ thể: một buổi đối thoại đúng lúc, một chuyến xuống nhà dân không hẹn trước, một ngày công của lực lượng dân quân giúp gia đình chuyển đồ sang nơi ở mới.
TG: Phạm Thị Bích Hường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy
